Пожалуйста, подождите. Тема загружается...

Тема 11.   «Ашамлыклар. Милли ашамлыклар» (Еда. Национальные блюда)

  • Лексика

    Упражнение 1. Лексика.
    • ипи, икмәк
    • тоз
    • шикәр
    • йомырка, күкәй
    • ит
    • сөт
    • каймак
    • катык
    • май
    • акмай
    • үсемлек мае
    • бал
    • чәй
    • кесәл
    • чүпрә
    • су
    • борыч
    • он
    • камыр
    • хлеб
    • соль
    • сахар
    • яйцо
    • мясо
    • молоко
    • сметана
    • катык
    • масло
    • сливочное масло
    • подсолнечное масло
    • мёд
    • чай
    • кисель
    • дрожжи
    • вода
    • перец
    • мука
    • тесто
    • әче камыр
    • төче камыр
    • күмәч
    • балык
    • тәмле
    • тәмсез
    • әче
    • төче
    • чи
    • тозлы
    • тозсыз
    • тозлы кәбестә
    • ашый
    • эчә
    • кисә
    • сала
    • сибә
    • әзерли
    • камыр баса
    • он или
    • кислое тесто
    • пресное тесто
    • булка
    • рыба
    • вкусный
    • невкусный
    • кислый
    • пресный
    • сырой
    • солёный
    • несолёный
    • квашеная капуста
    • кушает
    • пьёт
    • режет
    • кладёт
    • сыплет
    • готовит еду
    • месит тесто
    • просеивает муку
      
    Упражнение 2. Расставьте названия под соотвествующими изображениями.
    күмәч
    шикәр
    ит
    бал
    сөт
    май
    Упражнение 3. Найдите правильный перевод слова.
    Әче
    Шикәр
    Бал
    Горький
    Вкусный
    Перец
    Упражнение 4. Впишите слова на татарском языке.
    Без бүген сатып алдык.

    Мин көндез күп эчтем.

    Алия яратмый.

    Әби миңа күмәч бирде.

    Әни бүген .

    Азатның борынына керде, һәм ул төчкерде.

    Күп ашарга ярамый.
    Упражнение 5. Лексика.
    • аш
    • ботка
    • иртәнге аш
    • төшке аш
    • кичке аш
    • ашханә
    • аш бүлмәсе
    • эремчек
    • шулпа
    • коймак
    • туңдырма
    • суп, еда
    • каша
    • завтрак
    • обед
    • ужин
    • столовая
    • кухня
    • творог
    • бульон
    • оладья
    • мороженое
    • эчемлек
    • пилмән
    • кайнар
    • салкын
    • кыздыра
    • кайната
    • пешерә
    • болгата
    • турый
    • өсти
    • напиток
    • пельмень
    • горячий
    • холодный
    • жарит
    • кипятит
    • варит, готовит еду
    • мешает
    • крошит
    • добавляет
      
    Упражнение 6. Впишите слова на татарском языке.
    – сөякләр өчен бик файдалы.

    Илшатның әнисе балык .

    Рәсим өйгә кайткач, ашарга ярата.

    Күп ашасаң, тамагың авыртыр.

    Раилә кесәл .

    тоз салырга кирәк.

    Синең эремчекле кабып караганың бармы?
    Упражнение 7. Лексика.
    • пычак
    • калак
    • кашык
    • чәнечке
    • чәйнек
    • чынаяк
    • тәлинкә
    • чүмеч
    • таба
    • чүпрәк
    • савыт, савыт-саба
    • чүлмәк
    • өстәл
    • табын
    • нож
    • ложечка
    • ложка
    • вилка
    • чайник
    • чашка
    • тарелка
    • ковшик
    • сковорода
    • тряпка
    • посуда
    • горшок
    • стол
    • накрытый стол
    • урындык
    • тастымал
    • ашъяулык
    • самавыр
    • мич
    • пич
    • суыткыч
    • казан
    • хуҗа
    • кунак
    • бүләк
    • күчтәнәч
    • юа
    • куя
    • стул
    • салфетка
    • скатерть
    • самовар
    • печь
    • печь
    • холодильник
    • котёл
    • хозяин
    • гость
    • подарок
    • гостинец
    • моет
    • ставит
      
    Упражнение 8. Перетащите слово в соответствующую группу.

    Посуда

    Еда

    койка
    күмәч
    пычак
    эремчек
    аш
    тәлинкә
    пилмән
    калак
    кашык
    таба
    коймак
    чынаяк
    шулпа
    туңдырма
    чәйнек
    казан
    Упражнение 9. Выберите верные ответы на загадки.
    Кар түгел-ак,
    Боз түгел – каты,
    Тоз түгел – эри.
    Утыра бер ак чүлмәк,
    Өстенә кигән йөз күлмәк.
    Өй эчендә түгәрәк күл
    Упражнение 10. Составьте предложения.
    • өстәлгә
    • самавыр
    • Фәнис
    • куйды

    • урындык
    • өстәл
    • янына
    • Фәнил
    • куйды

    • өстенә
    • Гәүһәр
    • өстәл
    • тезде
    • чынаяклар

    • Рәфис
    • белән
    • тастымал
    • сөртә
    • савыт-сабаны

    • Тәнзилә
    • куйды
    • җыеп
    • чәнечкеләрне

    • Таңгөл
    • чүлмәккә
    • салды
    • каймак

    • суыткычтан
    • Айнур
    • алды
    • балык

    • ипи
    • Илсөяр
    • пешерде
    • мичтә
    • түгәрәк

    Упражнение 11. Расшифруйте анаграммы
    лаб
    бал
    катбо
    ырмакой
    дырмауңт
    чәәпрәм
    палшу
    йктысбыы
    каблы
    мерэчек
    ккбөнә
  • Грамматика

    Повелительная форма глагола

    Единственное число Множественное число
    2 лицо (син) бар (ты) иди
    3 лицо (ул) бар-сын (он) пускай идёт
    Аффикс -сын переводится на русский язык как «пускай», «пусть»
    Упражнение 12. Вставьте соответствующие глаголы.
    Ул суыткычны һәм аннан зур балык чыгарды. Тәрәзәне , бүлмәдә һава җитми бит! Гөлнур боткага тоз , шуңа күрә ботка тәмсез булды. Айсылу, токмачны вак итеп , алай тәмлерәк. Пешерүчеләр ашка дәфнә яфрагын күп , күп салсаң, ризыктан үлән тәме килә. Гөлшатка әйт, салат өчен кишер , тиздән кунаклар килә. Зөһрә табада ит , ә мин суган турыйм. Алсу Яңа ел табыны өчен тавык , без нәрсә пешерик икән?
    Лицо Множественное число
    После гласных После согласных
    Мягк. основа Твёрд. основа Мягк. основа Твёрд. основа
    2 лицо -гез -гыз -егез -ыгыз
    3 лицо -сеннәр -сыннар -сеннәр -сыннар
    Упражнение 13. Заполните пропуски.
    Образуйте формы единственного и множественного числа от глаголов кит(левый столбец) и уйна(правый слобец).
    Син
    Сез
    Ул
    Алар
    Син
    Сез
    Ул
    Алар

  • Диалоги

    Фразы
    Хуш килдегез! Милости просим!
    Рәхим итегез! Добро пожаловать!
    Без бик шат! Мы очень рады!
    Рәхмәт! Спасибо!
    Түргә узыгыз! Проходите!
    Ашларыгыз тәмле булсын! Приятного аппетита!
    Бик тәмле булды. Было очень вкусно.
    Тагын килегез. Приходите ещё.

    На заметку

    Түргә узыгыз (түрдән узыгыз).

    Түр – место против двери в глубине комнаты. Самое почётное место в доме. Хозяин, заботясь о своём госте, просит пройти его в глубь комнаты, тем самым он показывает своё почтение и уважение к гостю.



    Формулы
    Когда гости о чём-нибудь просят, то к сказуемому прибавляются аффикс -чы/-че или частица әле (эти добавления переводятся как «пожалуйста»):
    Миңа тәлинкә бирче.
    Бу чынаякны ал әле.
    Дай мне тарелку, пожалуйста.
    Возьми, пожалуйста, эту чашку.
    После вкусного угощения гости благодарят хозяев так:
    Рәхмәт!
    Бик зур рәхмәт!
    Рәхмәт яусын!
    Бик тәмле булды!
    Сый-хөрмәт өчен рәхмәт!
    Спасибо!
    Большое спасибо!
    Огромное спасибо!
    Было очень вкусно!
    Спасибо за угощение, за приём!
    На благодарность гостей хозяева отвечают:
    Рәхмәткә рәхмәт!
    Дәү үс!
    Пожалуйста!
    Расти большим! (обращение к младшим по возрасту гостям)
    Как хозяева, так и гости говорят друг другу добрые пожелания:
    Авызыңа бал да май!
    Алла куәт бирсен!
    Алла ярдәм итсен!
    Бай, бәхетле бул!
    (чтобы вам) кататься как сыр в масле!
    Дай вам Бог здоровья, сил!
    Бог помощь!
    Будь богатым, счастливым!

    Прослушайте внимательно диалоги и, повторяя за диктором, постарайтесь их запомнить.

    1

    — Мэри, моны кабып карачы.

    — Нинди тәмле! Бу нәрсә?

    — Гөбәдия.

    — Син үзең пешердеңме?

    — Әйе.

    — Афәрин!

    — Мэри, пожалуйста, попробуй это.

    — Как вкусно! Что это?

    — Губадия.

    — Ты сама приготовила?

    — Да.

    — Молодец!


    2

    — Гөлүсә, теге бәлешнең бер кисәген бирче.

    — Сиңа кайсысын, Рамил?

    — Үзең сайлап бир инде.

    — Салат өстимме?

    — Юк, рәхмәт, кирәкми.

    — Гулюса, передай мне, пожалуйста, кусочек того пирога.

    — Тебе который, Рамиль?

    — Выбери уж сама.

    — Добавить салат?

    — Нет, спасибо, не надо.


    3

    — Айнур! Минем ашыйсым килә!

    — Миңа әни бәрәңге сумсаларын төреп җибәрде. Ашыйсыңмы, Азат?

    — Әйе. Бик зур рәхмәт! Синең әниең бик тәмле пешерә икән!

    — Айнур! Я хочу есть!

    — Мама мне завернула пирожки с картошкой. Будешь кушать, Азат?

    — Да. Большое спасибо! Оказывается, твоя мама готовит очень вкусно!


    4

    — Әни, кыстыбыйны нинди камырдан ясыйлар?

    — Төче камырдан, кызым.

    — Төче камыр ясарга өйрәт әле, әни.

    — Ул бик җиңел. Чиста савытка су сал. Шикәр комы, тоз, йомырка, май өстә һәм бөтенесен әйбәтләп болгат. Аннары он сал һәм камыр бас. Менә шул.

    — Рәхмәт, әнием! Әйдә, кыстыбый ясыйбыз?

    — Әйдә!

    — Мама, из какого теста делают кыстыбый?

    — Из пресного теста, доченька.

    — Мама, научи меня делать пресное тесто.

    — Это очень легко. Налей в чистую посуду воды. Добавь сахарный песок, соль, яйцо, масло и хорошенько перемешай всё. Потом насыпь муку и замеси тесто. Вот и всё.

    — Спасибо, мамочка! Давай, кыстыбый приготовим?

    — Давай!


    5

    — Гөлсем, син өстәлгә ашъяулык җәйдеңме?

    — Әйе, апам.

    — Миңа аш бүлмәсеннән ашамлыкларны ташырга ярдәм итче.

    — Хәзер. Ә чәнечкеләрне ничек куярга?

    — Чәнечке – сул, ә пычак белән аш кашыгын тәлинкәнең уң ягына куй.

    — Ярар, апам.

    — Гульсем, ты накрыла стол скатертью?

    — Да, тётушка.

    — Помоги мне, пожалуйста, перетаскать из кухни блюда.

    — Сейчас. А как положить вилки?

    — Вилка – слева, а нож с ложкой положи справа от тарелки.

    — Хорошо, тётушка.


    6

    — Разил, син бәлеш яратасыңмы?

    — Бик яратам.

    — Нинди бәлешне күбрәк яратасың?

    — Шулпалы ит бәлеше.

    — Ә мин алма бәлеше, балан бәлеше, балык бәлеше, бәрәңге бәлеше, җимешле дөге бәлеше, кабак бәлеше, карабодай бәлеше, кәбестә бәлеше, үрдәк бәлеше, яшел суган бәлешен яратам.

    — Искиткеч! Шундый күпме?

    — Әйе.

    — Разиль, ты любишь пироги?

    — Очень люблю.

    — Какой пирог любишь больше всего?

    — Мясной бэлеш с бульоном.

    — А я люблю пирог из яблок, калины, рыбы, картошки, фруктовый пирог с рисом, бэлеш из тыквы, гречки, капусты, утки, зелёного лука.

    — Поразительно! Так много?

    — Да.

  • Аудирование

    Прослушать слова

    Повторяйте слова за диктором. Следите за произношением.

    [җ] – җавап, җан, җәй, җәнлек, җил, җеп, җимеш, җылы, җөй.
    [ң] – бәрәңге, киң, мәңге, сиңа, күңел, иң, уң, аңлау, саңгырау.

    Прослушать выражения

    Повторяйте за диктором следующие выражения. Обратите внимание на интонацию и ударение.

    Рәхим итегез.
    Ашагыз.
    Эчегез.
    Минем эчәсем килә.
    Чәй эчәсеңме?
    Мин өчпочмак яратам.
    Өстимме?
    Җитте.
    Мин туйдым.
    Бик тәмле.
    Бик тәмле булды.
    Бер чынаяк бирче?
    Мин пәрәмәч ашап карыйм.

    Прослушать прибаутку

    У татар есть игра, которая называется “Кап та коп” (Рот на замок). Суть игры в том, чтобы, не говоря ни слова, рассмешить остальных игроков. Кто рассмеётся первым или произнесёт хоть одно слово считается проигравшим. Перед игрой все дружно кричат эту прибаутку:

    • баз
    • төштек
    • келәткә
    • кердек
    • мендек
    • өйрә
    • кое
    • такта
    • тезелдек
    • таң ату
    • юк булды
    • яп
    • йом
    • погреб
    • спустились
    • клеть
    • вошли
    • поднялись
    • суп с крупой
    • колодец
    • доска
    • построились
    • рассвет
    • исчезло
    • закрой
    • сомкни
    Упражнение 23. Отметьте какая еда упоминались в прибаутке.
    Су
    Аш
    Май
    Кыстыбый
    Кәбестә
    Ботка
    Бал
    Өйрә
    Гөбәдия
    Койка
    Упражнение 24. Переведите на татарский язык.
    суп с крупой
    өйрә
    погреб
    клеть
    колодец
    доска
    заря
    рассветать
    Упражнение 25. Переведите предложения на русский язык.
    Ул ашый
    Он/она ест
    Без төшәбез
    Ул керә
    Алар менә
    Мин эчәм
    Без тезеләбез
    Ишекне яп!
    Күзләреңне йом!
    Прослушать диалог

    В Казани на улице Баумана есть замечательное кафе «Чәй йорты» (“Дом чая”), где можно отведать вкуснейшие блюда татарской кухни. Студенты частенько там обедают. Прослушайте внимательно текст. Выполните задания к нему.

    Герои:
    Гүзәл – студент
    Айсылу – студент
    Лилия – студент
    Аш китерүче

    • соңга кала
    • сайлый
    • көтә
    • киңәш итә
    • опаздывает
    • выбирает
    • ждёт
    • советует
    Упражнение 27. Найдите правильный вариант ответа.
    Лилия чәй эчәргә нәрсә алды?
    Гүзәл нинди сумса сайлады?
    Лилия нинди аш алды?
    Айсылу Гүзәлгә нинди ашамлык алырга киңәш итә?
    Айсылу әйтүенчә, нинди ашамлыкны чәйханәдә бик тәмле ясыйлар?
    Кем койканы сайлый?
    Кызларның кайсысы ботка ала?
Мы рекомендуем выполнять все представленные разделы последовательно, так как каждый последующий раздел включает в себя элементы предыдущего.

© 2009 «Электронное образование в Республике Татарстан»
Все права защищены.